Aflevering 7.
Als de druk oploopt, zie je pas hoe het systeem werkt
Wat gebeurt er met een team wanneer de druk echt oploopt?
De uitschakeling van Nederland tegen Marokko liet opnieuw zien hoe klein de marges op het hoogste niveau zijn. Interessant genoeg zegt zo’n wedstrijd vaak minder over talent dan over gedrag onder spanning.
Binnen LTP kijken we bij functioneren onder druk naar een eenvoudig principe: mensen vallen dan meestal niet terug op nieuw gedrag, maar juist op gedrag dat hen eerder succesvol maakte. Het voorkeursgedrag wordt sterker. En precies daardoor kunnen kwaliteiten doorschieten in ontsporingen.
Dat zie je niet alleen bij de individuele spelers, maar ook bij coaches en teams.
Het WK als vergrootglas
Het WK is misschien wel het meest zuivere experiment in teamfunctioneren onder druk dat er is. De omstandigheden zijn extreem:
- tijdsdruk
- hoge verwachtingen
- wisselende tegenstanders
- onderlinge spanning
- minimale voorbereidingstijd
- onverwachte situaties
- kritisch publiek
En precies daardoor wordt versneld zichtbaar wat werkt én wat niet. Teams met uitzonderlijk talent kunnen alsnog vastlopen, terwijl teams zonder uitgesproken sterren juist boven zichzelf uitstijgen.
De schaduwkant van succes
Het huidige Oranje wordt vaak gekenmerkt door rust, stabiliteit en zorgvuldigheid. Ook Ronald Koeman staat bekend om zijn bedachtzame stijl, waarbij risico’s zorgvuldig worden afgewogen.
Dat zijn kwaliteiten. Totdat de druk toeneemt.
Want wat we dan zien, in het Nederlands elftal én in de organisaties die we adviseren: kwaliteiten schieten door in ineffectief gedrag, in de schaduwkant van wat normaal gezien goed werkt.
- De schaduwkant van zorgvuldigheid is voorzichtigheid.
- De schaduwkant van stabiliteit is behoudendheid.
- En de schaduwkant van controle is vasthouden aan wat eerder werkte, terwijl de situatie misschien iets anders vraagt.
Dat kan je terugzien in de wedstrijd tegen Marokko. Koeman veranderde wel degelijk het systeem. Hij bleef dus niet passief. Tegelijkertijd lijkt de onderliggende beweging vooral gericht op het bewaken van controle en zekerheid.
Onder druk zie je niet wie je bent. Je ziet waar je op vertrouwt.
Het WK laat keer op keer zien dat verschillen tussen toplanden vaak klein zijn. Het onderscheid zit dan niet in kwaliteit, maar in het vermogen om kwaliteiten onder druk te blijven doseren.
De creatieve speler die gaat forceren. De verantwoordelijke leider die alles wil controleren. Het hechte team dat te veel op elkaar blijft wachten. Of de voorzichtige coach die nog sterker gaat leunen op zekerheid.
Het zijn kwaliteiten die onder druk uitvergroot worden. Juist daarom zijn ontsporingen zo interessant: ze vertellen vaak meer over iemands kracht dan over iemands tekortkomingen.
De les voor organisaties
Ook in organisaties ontstaan problemen zelden doordat mensen niet goed genoeg zijn. Veel vaker zien we dat kwaliteiten onder druk te dominant worden. Betrokkenheid slaat om in bemoeizucht. Hoge standaarden in perfectionisme. Zelfvertrouwen in eigenwijsheid. Voorzichtigheid in risicomijding.
Juist daarom is de interessantste vraag niet wie het meeste talent heeft.
De vraag is: welke kwaliteiten worden groter wanneer de spanning toeneemt? En herkennen mensen dat op tijd genoeg om bij te sturen?
Want sterke prestaties vragen niet om minder druk. Ze vragen om het vermogen om onder druk flexibel te blijven. Om niet alleen te vertrouwen op je grootste kracht, maar ook toegang te houden tot ander gedrag wanneer de situatie daarom vraagt.
Of, zoals het WK keer op keer laat zien: niet de afwezigheid van druk bepaalt succes, maar de manier waarop mensen ermee omgaan.
Deze bijdrage is onderdeel van de serie ‘Richting geven zonder het spel zelf te willen spelen’ van LTP, gebaseerd op onderzoek onder spelers en staf van verschillende mannen- en vrouwenteams in de Eredivisie.
