Aflevering 3.
Volgen is iets anders dan volgzaam zijn
Sterke teams volgen niet blind, maar kiezen bewust binnen duidelijke kaders
Van buitenaf lijkt voetbal soms een oefening in gehoorzaamheid. De trainer bepaalt de tactiek, spelers voeren uit. Maar wie beter kijkt, ziet iets anders. Sterke teams functioneren niet op blinde volgzaamheid, ze functioneren op gedeeld begrip. De spelers weten wat de bedoeling is, begrijpen de situatie en maken binnen duidelijke kaders hun eigen keuzes. Daar zit een cruciaal verschil.
Volgen vraagt begrip, geen gehoorzaamheid
In veel organisaties wordt ‘volgen’ nog vaak opgevat als doen wat er gezegd wordt. Maar net als in voetbal geldt: blind uitvoeren maakt een team niet beter. Sterker nog: het vertraagt handelen, het maakt teams afhankelijk en het en beperkt het vermogen om te reageren op wat er daadwerkelijk gebeurt
Effectief volgen vraagt iets anders: begrijpen wat de bedoeling is en daarop handelen.
Autonomie ontstaat juist binnen kaders
In de sportpsychologie wordt veel gewerkt vanuit de Self-Determination Theory: mensen functioneren beter wanneer drie psychologische basisbehoeften worden ondersteund: autonomie, competentie en verbondenheid. Onderzoek laat zien dat autonomie-support samenhangt met hogere motivatie en welzijn, en met minder stressklachten.
Voor voetbal betekent dit dat spelers niet minder autonoom zijn omdat ze binnen een systeem spelen. Integendeel. Juist een goed systeem geeft houvast om autonoom te kunnen handelen. Spelers hoeven niet steeds opnieuw te bedenken wat de bedoeling is, maar kunnen binnen gedeelde principes snel en zelfstandig beslissen.
Dat het niet draait om dominantie of controle, zien we ook terug in de data
Wanneer we kijken naar de data uit ons onderzoek valt op dat voetballers over de hele linie ondergemiddeld scoren op dominantie ten opzichte van de beroepsbevolking (zie de dominantiepiramide). In de hogere lagen van dominantie is het aandeel kleiner, terwijl in de lagere lagen juist een groter deel vertegenwoordigd is.
Dit laat zien dat succesvolle spelers niet primair sturen op controle of dominante aanwezigheid, maar functioneren binnen duidelijke structuren en onderlinge afstemming. Dat is geen beperking. Het is juist wat het mogelijk maakt om snel en effectief te handelen als team.
Van ‘meekrijgen’ naar internaliseren
Voor organisaties ligt hier een directe parallel. Professionals willen meestal:
- vrijheid maar wel met richting
- en geen micromanagement
Ze willen begrijpen wat het doel is, waar ruimte zit en waarop ze kunnen vertrouwen. Dat vraagt om iets anders dan ‘mensen meekrijgen’. Het vraagt om internalisatie: mensen nemen verantwoordelijkheid omdat ze het doel begrijpen en onderschrijven.
Geen volgzaamheid, maar alignment met eigenaarschap
Daarmee wordt het woord ‘volgzaamheid’ misleidend. In sterke teams gaat het niet om gehoorzaamheid, maar om alignment met eigenaarschap. Mensen bewegen dezelfde kant op: niet omdat ze gestuurd worden, maar omdat richting, rol en ruimte helder zijn.
Wat dit betekent voor organisaties
Effectieve samenwerking vraagt niet dat mensen precies doen wat er gezegd wordt. Het vraagt dat mensen begrijpen wat de bedoeling is, weten binnen welke kaders ze bewegen en daarbinnen zelf handelen.
Sterke teams:
- combineren duidelijke richting met ruimte voor initiatief
- sturen op begrip in plaats van naleving
- en organiseren eigenaarschap in plaats van afhankelijkheid
Dit is ook cruciaal voor de stijl van leidinggeven. Impactvolle leiders geven niet alleen richting, maar zorgen dat mensen het grotere geheel begrijpen, weten waar ruimte zit en zich voldoende zeker voelen om die ruimte ook te nemen.
De kernvraag is dan ook:
Creëren we teams die volgen wat gezegd wordt?
Of teams die begrijpen wat nodig is en daarnaar handelen?
Deze bijdrage is onderdeel van de serie ‘Richting geven zonder het spel zelf te willen spelen’ van LTP, gebaseerd op onderzoek onder spelers en staf van verschillende mannen- en vrouwenteams in de Eredivisie.
