Wie AI niet omarmt, kan zijn baan verliezen. Dat was eind oktober de boodschap bij Proton, het Zwitserse bedrijf achter ProtonMail en Proton VPN, schreef Intermediair. Medewerkers zouden tussen 4 en 11 november opnieuw op gesprek moeten komen om te laten zien hoe ze AI in hun werk gebruiken. De uitkomst kon volgens een interne memo leiden tot “veranderingen in functies, verantwoordelijkheden en de duur van het dienstverband”.
De ophef was groot. Binnen een dag blies CEO Andy Yen de gesprekken af en sprak hij van een ‘communication failure’. Maar de koers blijft: volgens medewerkers worden cijfers over AI-gebruik voortaan onderdeel van de beoordeling. Software op hun laptops houdt al bij hoeveel code AI schrijft.
Proton is een extreem voorbeeld, maar de vraag erachter speelt in bijna elke organisatie: hoe weet je of je mensen écht goed met AI werken? En hoe stuur je daarop zonder angst te zaaien?
Veel gebruik is nog geen goed gebruik
Bij Proton schreef AI in oktober naar eigen zeggen 90% van de code. Indrukwekkend, maar het zegt weinig over de kwaliteit van dat werk. Toen een engineer om een paar dagen vroeg voor securitytests, noemde Yen dat volgens gelekte Slack-berichten ‘loser thinking’. Juist voor een privacybedrijf is dat een opvallende keuze.
Hier zit de kern van het probleem. Wie AI-vaardigheid afmeet aan gebruik, beloont kwantiteit. De medewerker die zonder nadenken alles door een chatbot haalt, scoort hoog. De collega die AI-output kritisch controleert en soms bewust zelf schrijft, lijkt achter te lopen. Terwijl die tweede misschien juist de fouten voorkomt die later geld en reputatie kosten.
Daar komt bij: druk werkt averechts. Als AI-gebruik een voorwaarde wordt voor je baan, gaan mensen laten zien dat ze AI gebruiken. Niet per se hoe ze het goed gebruiken. Je meet dan gedrag dat is aangepast aan de meting.
Wat AI-vaardigheid wél is
AI-vaardigheid is meer dan de vraag of iemand een tool aanzet. Het gaat om hoe iemand met AI samenwerkt. Daarom ontwikkelde LTP de AIQ-scan. Die kijkt naar drie dimensies:
- AI-adoptie: zet iemand AI in waar het waarde toevoegt?
- AI-regie: stuurt iemand AI doelgericht aan, met heldere opdrachten en eigen keuzes?
- AI-validatie: controleert iemand de uitkomsten kritisch voordat ze worden gebruikt?
Die laatste dimensie is precies wat bij Proton onder druk kwam te staan. Een organisatie die alleen adoptie beloont, verliest regie en validatie uit het oog.
AIQ meet geen kennis en vraagt mensen niet hoe goed ze zichzelf vinden. Deelnemers werken in een game met AI aan een complexe casus. De scan observeert hun gedrag. Zo zie je niet wat mensen zeggen te doen, maar wat ze doen. Uit het onderzoek van LTP blijkt bovendien dat persoonlijkheid sterk bepaalt hoe mensen met AI werken.
‘By far, the greatest danger of artificial intelligence is that people conclude too early that they understand it.”
– Eliezer Yudkowsky, AI-researcher
Van afrekenen naar ontwikkelen
De les van Proton is niet dat AI-ambitie verkeerd is. Organisaties die AI laten liggen, lopen achter. De les is dat je mensen niet beoordeelt op een getal dat je niet begrijpt. Wat kun je als HR- of L&D-professional nu doen?
- Meet vaardigheid, niet alleen gebruik. Licentie- en gebruikscijfers vertellen wie een tool opent, niet wie er goed mee werkt.
- Kijk naar alle drie de dimensies. Wie veel adopteert maar weinig valideert, heeft een ander ontwikkelpad nodig dan de kritische twijfelaar.
- Maak het veilig. Zet inzicht in voor ontwikkeling, niet voor selectie op wie mag blijven. Dan krijg je eerlijk gedrag te zien.
- Kijk op teamniveau. Geanonimiseerde groepsresultaten laten zien waarom dezelfde AI-training in het ene team aanslaat en in het andere niet.
Met AIQ krijgt iedere deelnemer een persoonlijk AI-profiel met sterke punten, ontwikkelpunten en concreet advies. De organisatie ziet geanonimiseerd waar de AI-readiness staat en waar de grootste kansen liggen. Zo helpen we medewerkers en organisaties groeien.
Benieuwd hoe AI-vaardig jouw organisatie is?
We denken graag mee over jullie uitdagingen. Lees meer over de AIQ-scan of neem contact op met je accountmanager of met mij via L.Pagrach@ltp.nl.
